KTNT - Tôi đến Hải Hậu (Nam Định) vào một ngày đầy nắng. Gió mang theo vị biển mặn mòi. Đi trên con đường thẳng tắp hàng thông, phi lao dẫn ra biển, tôi được chứng kiến sự đổi thay của vùng quê với những đầm tôm, vườn cây ăn quả, thấp thoáng cả những ngôi biệt thự kiểu cách. Hải Hậu không chỉ nổi tiếng với những sản vật như bánh nhãn, gạo tám xoan,... mà bãi biển Thịnh Long thơ mộng cũng đã và đang góp phần làm nên sự thịnh vượng cho vùng đất này. Bình minh trên biển
Bãi biển Thịnh Long (thị trấn Thịnh Long) lúc bình minh nên thơ đến lạ. Vẫn những con sóng xô dạt vào bờ, ngọn gió mát rượi vi vút trên hàng phi lao. ở đó, tôi được chứng kiến một Thịnh Long khác, với không khí lao động khẩn trương. Những người đàn ông miệt biển da sạm đen, ăn sóng nói gió đang hân hoan với mẻ lưới đầu tiên trong ngày, tiếng cười loang trên mặt sóng. Cánh phụ nữ ngồi bàn tán râm ran đợi cá vào bờ. Ông Phạm Văn Biên ở xã Hải Thịnh cho biết: “Hôm nào gặp luồng cá thì mỗi mẻ cũng thu được vài tạ, đủ trang trải cho cuộc sống hàng ngày”. Những ngư dân này phần lớn là nghèo, do thiếu vốn nên không thể sắm thuyền đi đánh bắt ở khơi xa. Dù cuộc sống còn bộn bề, lam lũ nhưng trong mắt họ vẫn ánh lên niềm vui, niềm hy vọng.
Cách Thủ đô Hà Nội khoảng 160km, bãi biển Thịnh Long vẫn giữ được vẻ đẹp nguyên sơ với bãi cát mịn, thoải dài hàng cây số; nước biển có độ mặn cao, sóng lớn.Vùng biển mà dân gian quen gọi là đất rồng này đã bừng tỉnh, mở ra cơ hội làm giàu cho người dân nơi đây. Có du khách khi tới nơi này đã ví von rất lãng mạn: “Bãi biển Thịnh Long giống như cô gái có nhan sắc, song lại mang đậm chất mộc mạc của đời sống đồng bằng. Bao năm qua, người đẹp vẫn che giấu vẻ xuân sắc sau rừng phi lao xanh mướt, để bây giờ mới thức giấc, đón du khách khắp nơi về chiêm ngưỡng”.
Đến Thịnh Long bây giờ không còn thấy dấu vết của sự nghèo khó khi xưa. Hệ thống nhà nghỉ, khách sạn, quán ăn mọc lên san sát, những ngôi nhà khang trang ẩn mình sau hàng cây. Đêm về, phố lung linh ánh đèn. Hoạt động lữ hành đưa đón khách du lịch từ Hà Nội xuống Thịnh Long đã thuận lợi hơn, do các tuyến đường được mở rộng. Một loạt công trình hạ tầng của khu du lịch cũng hoàn tất: trạm điện gió cung cấp điện năng cho toàn bộ hệ thống công cộng, dự án mở rộng bãi biển số 2 dài gần 1km, xây dựng trạm biến áp trung gian 35kW đặt tại thị trấn, phục vụ riêng khu du lịch...
Chúng tôi dừng chân ở một quán ăn nhỏ ven đường. Anh chủ quán vui tính “tiếp thị” mấy món ăn đặc trưng vùng biển, nào là tôm, ghẹ hấp, mực nướng, cháo ngao,... Tất cả đều còn rất tươi như vừa bắt từ biển lên.
Một chuyên gia nghiên cứu về du lịch khi đến Thịnh Long đã nhận xét: Đây là khu du lịch sinh thái biển rất đúng nghĩa và khá hiếm hoi. Rừng phi lao chạy dài chắn gió, sóng, cát liên tục được trồng mới, được bảo vệ bằng quy chế rõ ràng. Vùng biển này đang từng ngày đổi mới để đón thêm nhiều du khách.
Đậm đà hương gạo tám xoan
Ở Hải Hậu có một sản vật nổi tiếng, đó là gạo Tám xoan. Những hạt gạo thon, dài chắt chiu từng giọt phù sa từ đất mẹ nên mang trong mình vị ngọt đậm; và chỉ cần một vốc gạo nhỏ đem nấu là đã thơm lừng từ trong nhà ra ngoài ngõ.
Theo các lão nông giàu kinh nghiệm ở Hải Hậu, gạo Tám xoan là sự gắn kết giữa thiên nhiên và con người. Kỹ thuật trồng lúa rất công phu, phải chọn đất hẩu (đất tốt) “cày ngâm, bừa ngả”; “cấy sớm gặt muộn” và phải gặt vào lúc lúa “chín tám” sau tiết hàn lộ. Chỉ được dùng phân chuồng kèm phân xanh làm từ lá xoan, tràm. Ông Nguyễn Văn Đạo, 72 tuổi, ở xã Hải An, nông dân có thâm niên trồng lúa Tám cho biết: “Gạo Tám có hai loại là Tám cổ ngỗng và tám xoan. Tuy hình dáng, hương vị giống nhau nhưng chất lượng lại hoàn toàn khác. Tám cổ ngỗng không kén đất. Gạo Tám xoan ngon hơn Tám cổ ngỗng. Cơm gạo Tám xoan muốn ngon phải nấu bằng niêu đất hay nồi gang đun lửa rơm. Thức ăn hợp nhất với gạo Tám xoan là cá kho, giò lụa, chả quế, rưới thêm ít nước mắm, hạt tiêu”.
Quý giá là vậy nhưng đã có giai đoạn tưởng chừng gạo Tám xoan đi vào quên lãng bởi sản lượng thấp, khó trồng. Tuy nhiên, với tâm huyết và sự cố gắng của người dân, gạo Tám xoan Hải Hậu không bị mai một và ngày một phát triển. Họ cùng nhau tìm đầu ra, sản xuất gạo Tám bằng phương pháp truyền thống, giã và xay bằng cối thủ công, đồng thời vận động những người cùng chí hướng thành lập Hiệp hội Gạo Tám xoan Hải Hậu.
Và tin vui đã đến khi Cục Sở hữu trí tuệ đã chính thức công nhận bảo hộ chỉ dẫn địa lý cho gạo Tám xoan Hải Hậu. Đây cũng là một trong những sản phẩm đầu tiên của ngành nông nghiệp nước ta thực hiện xây dựng tên gọi xuất xứ theo thể thức mới, đặc biệt là xây dựng được hệ thống quản lý chất lượng trong quá trình sản xuất, chế biến và thương mại.
Đến nay, các nhà khoa học nông nghiệp đã tìm được 19 loại giống lúa Tám. Ngoài ngôi đầu bảng Tám xoan còn phải kể đến Tám tiêu, Tám nghệ, Tám trâu,... Hải Toàn, Hải Phong, Hải An, Hải Giang... là những địa phương có diện tích trồng lúa Tám lớn nhất Hải Hậu. Ngoài các xã chuyên canh, một số địa phương khác trong huyện cũng đã chọn vùng đất tốt để chuyển sang cấy lúa Tám. Vì thế, sản lượng gạo Tám ở Hải Hậu ngày càng tăng, hiện đạt trên dưới 10.000 tấn/năm. Việc gạo Tám Hải Hậu được công nhận chỉ dẫn địa lý đã mở ra cơ hội mới cho hạt gạo quý của vùng biển này. Tuy nhiên, để giữ được tiếng thơm của đặc sản miền biển, giúp hạt gạo vươn xa, nhiều chuyên gia cho rằng, việc cần thiết nhất là phải tổ chức, hướng dẫn cho nông dân thực hiện đúng quy trình sản xuất, đặc biệt trong khâu chọn giống, chăm sóc. Địa phương nào muốn mở rộng diện tích cấy lúa đặc sản phải chọn thổ nhưỡng thích hợp, vì những yếu tố trên ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng gạo.
Bánh nhãn Hải Hậu
Ngoài gạo Tám xoan, bánh nhãn cũng là món quà thú vị của vùng biển Hải Hậu. Tên gọi bánh nhãn là do dân gian đặt, vì thấy nó tròn và màu giống như vỏ quả nhãn. Thứ nữa là do người dân muốn nâng giá trị của món quà quê này, vì chất lượng của bánh ngon nên đặt giống tên một loại quả quý. Bánh nhãn có nguồn gốc ở làng Đông Cường, xã Quần Phương Hạ, gần với khu phố Đông Biên, thị trấn Yên Định. Bánh nhãn ra đời là sự kết tinh giữa những sản phẩm nông nghiệp chất lượng cao của vùng đất này như: nếp hương, trứng gà, đường phèn.
Bánh nhãn ngon hay không phụ thuộc vào việc lựa chọn nguyên liệu và sự điêu luyện, cẩn thận của người sản xuất. Làm bánh nhãn không thể ẩu, bột nếp phải xay mịn thì bánh mới đẹp, nếu xay to hoặc trộn với bột khác, bánh sẽ bị nứt, cháy, khó lành. Khi nhào bột làm bánh phải nhào với trứng gà đánh nhuyễn, tuyệt đối không dùng nước lã để luyện bột. Nếu pha chế thêm nước lã, bánh cho vào mỡ rán sẽ bị nổ và làm hỏng mẻ bánh. Vo phải đều tay thì bánh mới đẹp. Khi rán, phải cho bánh ngập mỡ, để lửa nhỏ và đều cho bánh chín đều, khô ruột bên trong và vàng vỏ bên ngoài. Khi bánh đã chín thấu, vớt bánh ra để khô, nguội rồi mới hoán đường. Dùng một ít nước lã hòa tan đường, cho lên bếp đun đến khi đường sánh lại thì cho bánh vào đảo đều, nhanh tay. Bánh đã hoán đường để nguội bảo quản nơi khô, kín, tránh gió và nắng soi.
Tôi chia tay Hải Hậu khi nắng chiều đã nhạt. Vẳng đâu đây tiếng chuông nhà thờ ngân nga. Ngoài kia, sóng biển vẫn ào ạt xô bờ như ngàn năm vẫn thế, ngư dân đã gác mái chèo về nhà sau một ngày lao động vất vả, để rồi lại đón một ngày mới bắt đầu...
Phương Nguyên
